તમને રામાયણનું પાત્ર કુંભકરણ યાદ જ હશે, જે 6 મહિના સુધી ઊંઘતો હતો. રામાયણ સિરિયલમાં જ્યારે લંકાની સેના તેને જગાડવા જાય છે ત્યારે તેના કાન પાસે ઢોલ-નગારાં પણ વગાડે છે, પરંતુ તે જાગતો નથી. આવું માત્ર કુંભકરણ સાથે જ નહીં, સામાન્ય લોકો સાથે પણ થાય છે. ઘણી વખત આપણે એટલી ગાઢ નિંદ્રામાં સૂઈએ છીએ કે આપણને ફોનનો અવાજ કે આસપાસનો અવાજ સંભળાતો નથી. પરંતુ શું તમે વિચાર્યું છે કે આવું કેમ થાય છે?
આ પ્રશ્ન એકદમ રહસ્યમય લાગે છે કે જો વિજ્ઞાન દાવો કરે છે કે આપણા મગજનો એક ભાગ સૂતી વખતે પણ સભાન રહે છે, તો પછી આપણે ઊંઘમાં અવાજો કેમ સાંભળી શકતા નથી. આની પાછળ આપણા મનનો ભ્રમ છે. મગજ જ નક્કી કરે છે કે સૂતી વખતે કયા અવાજ સાથે જાગવું અને કયા સાથે નહીં. મગજ જ આપણને કહે છે કે ક્યારે ઉઠવું અને ક્યારે સૂવું.
ઊંઘ દરમિયાન અવાજ કાન સુધી કેમ પહોંચતો નથી?
ધ કન્વર્સેશન વેબસાઈટના એક રિપોર્ટ અનુસાર, મગજ નક્કી કરે છે કે આપણે કયા પ્રકારના અવાજો સાંભળવા જોઈએ અને આપણને જાગૃત કરવા જોઈએ. સામાન્ય રીતે મગજ મોટા અવાજો પર પ્રતિક્રિયા આપે છે અને વ્યક્તિને જગાડે છે. નીચા અવાજો પર કોઈ વાંધો નથી. આના કારણે વ્યક્તિ ઘડિયાળની ટિક ટિક કરતી વખતે સૂઈ જાય છે, તે અવાજો ઉઠાવતા નથી, પરંતુ જો સૂતી વખતે કોઈ ધાતુની વસ્તુ પડી જાય તો તેમાંથી અવાજ આવે છે.
દિમાગનો છે આખો ખેલ
મગજ જાણે છે કે કયા અવાજો મહત્વપૂર્ણ છે અને કયા નથી. જ્યારે કોઈ વિચિત્ર અવાજ સંભળાય છે, ત્યારે મગજ આપણને ચેતવણી આપે છે. મગજની આ ગુણવત્તાને કારણે, જૂના સમયમાં, જ્યારે લોકો જંગલોમાં રહેતા હતા, ત્યારે તેઓ પોતાને જંગલી પ્રાણીઓથી બચાવવામાં સક્ષમ હતા કારણ કે મગજ તેમને ખતરનાક અવાજોથી ચેતવણી આપતું હતું. આ સિવાય જ્યારે આપણું નામ લેવામાં આવે ત્યારે પણ મગજ આપણને એલર્ટ કરે છે. સૂતી વખતે જો કોઈ બીજાનું નામ લેવામાં આવે તો મગજ આપણને એલર્ટ કરતું નથી. ઊંઘનો અભાવ પણ આપણી ગાઢ ઊંઘ પર આધાર રાખે છે. આપણે એક રાતમાં લગભગ 6 ઊંઘના ચક્રમાંથી પસાર થઈએ છીએ. એટલે કે, તે સમયગાળો જ્યારે આપણને સૌથી વધુ ગાઢ ઊંઘ આવે છે અને તે સમયગાળો જ્યારે આપણી ઊંઘ સૌથી વધુ કાચી હોય છે. રાત્રે સૂતી વખતે શરૂઆતના કલાકોમાં આપણી ઊંઘ સૌથી ઊંડી હોય છે. તે પછી ઊંઘ હળવી થવા લાગે છે. હલકી ઊંઘમાં, વ્યક્તિની આંખો સહેજ અવાજ પર પણ ખુલે છે. અવાજને ઓળખવાની મગજની આ કળા વ્યક્તિને ગાઢ ઊંઘ લેવામાં મદદ કરે છે. જો વ્યક્તિ ઊંઘમાં બિલકુલ અવાજો સાંભળી શકતો નથી, તો તે તેના માટે ખૂબ જ જોખમી છે અને જો તે દરેક અવાજ પર જાગી જાય તો પણ તેના માટે બચવું મુશ્કેલ છે.